Đổi mới sản phẩm và dịch vụ là điều thiết yếu, nhưng Đổi mới Mô hình Kinh doanh (Business Model Innovation) mới là chiến lược mang lại lợi thế cạnh tranh lâu dài và bền vững, đặc biệt trong thời đại kinh tế liên tục bị gián đoạn. Việc tận dụng các mô hình kinh doanh đổi mới giúp các nhà lãnh đạo giải quyết những thách thức cấp bách nhất và nắm bắt những cơ hội tăng trưởng đột phá nhất.
Một nghiên cứu của BCG chỉ ra thực tế đáng báo động là trong 50 năm qua, tuổi thọ trung bình của một mô hình kinh doanh đã giảm từ khoảng 15 năm xuống còn chưa đầy 5 năm. Do đó, Đổi mới mô hình kinh doanh (ĐMMHKD) không còn là một lựa chọn, mà là năng lực thiết yếu đối với các tổ chức đang tìm cách:
- Thúc đẩy tăng trưởng đột phá (Breakout Growth);
- Vực dậy một mảng kinh doanh cốt lõi đang tụt hậu;
- Phòng thủ trước biến động và sự thay đổi của thị trường.
Đổi mới mô hình kinh doanh là gì?
Đổi mới mô hình kinh doanh là quá trình nâng cao lợi thế và tạo ra giá trị doanh nghiệp bằng cách thực hiện những thay đổi đồng thời và hỗ trợ lẫn nhau đối với hai trụ cột cốt lõi của doanh nghiệp:
1. Đề xuất giá trị khách hàng (Value Proposition)
Đây là “lý do khiến khách hàng chọn bạn”. Đổi mới ở cấp độ này tập trung vào nâng cao giá trị và trải nghiệm khách hàng, gồm:
- Xác định phân khúc khách hàng mục tiêu rõ ràng hơn;
- Đổi mới sản phẩm hoặc dịch vụ cung cấp;
Thay đổi mô hình doanh thu – ví dụ: chuyển từ “bán một lần” sang “thuê bao” hay “pay-per-use”.
2. Mô hình vận hành cơ bản (Operating Model)
Đây là cách doanh nghiệp tạo ra lợi nhuận và duy trì lợi thế cạnh tranh để thực thi đề xuất giá trị đó. Bao gồm:
- Vị trí doanh nghiệp tham gia trong chuỗi giá trị (tự sản xuất, thuê ngoài, hay hợp tác);
- Cấu trúc chi phí giúp tối đa hóa lợi nhuận;
- Tổ chức & năng lực cốt lõi cần thiết để vận hành hiệu quả.
4 cách tiếp cận khác biệt để đổi mới mô hình kinh doanh
Các doanh nghiệp đều đặt câu hỏi: “Đổi mới mô hình kinh doanh nên bắt đầu từ đâu? Liệu đây là việc làm một lần, hay cần năng lực đổi mới liên tục?”
Thực tế, không có một khuôn mẫu chung cho mọi doanh nghiệp. Dưới đây là 4 cách tiếp cận phổ biến giúp doanh nghiệp lựa chọn hướng đi phù hợp cho hành trình tăng trưởng của mình:
Cách tiếp cận tái tạo (The reinventor approach)
- Áp dụng khi: Mô hình kinh doanh đang suy thoái do các thách thức cơ bản của ngành (ví dụ: hàng hóa bị bão hòa, cạnh tranh khốc liệt, quy định mới).
- Hành động: Doanh nghiệp cần phải tái tạo đề xuất giá trị cho khách hàng và tái căn chỉnh toàn bộ hoạt động để cung cấp lợi nhuận từ đề xuất vượt trội mới đó.
Ví dụ: Netflix chuyển từ cho thuê DVD sang nền tảng phát trực tuyến toàn cầu.
Cách tiếp cận thích nghi (The adapter approach)
- Áp dụng khi: Mảng kinh doanh cốt lõi (dù đã tái tạo) không còn khả năng chống lại sự thay đổi lớn của thị trường (disruption).
- Hành động: Doanh nghiệp nên tìm kiếm các mảng kinh doanh hoặc thị trường mới (có thể thay thế mảng kinh doanh hiện tại), thậm chí từ bỏ mảng kinh doanh cốt lõi cũ. Các công ty này phải xây dựng một “động cơ đổi mới” để liên tục thúc đẩy thử nghiệm, đo lường nhằm tìm ra một “cốt lõi mới” thành công.
Ví dụ: Nokia rời bỏ điện thoại di động để tập trung vào thiết bị viễn thông.
Cách tiếp cận tiên phong (The maverick approach)
- Áp dụng khi: Doanh nghiệp có mục tiêu mở rộng quy mô của một mảng kinh doanh cốt lõi có khả năng thành công và tăng trưởng vượt trội
- Hành động: Các công ty tiên phong (có thể là các startup) sử dụng lợi thế cốt lõi của mình để cách mạng hóa ngành và thiết lập các tiêu chuẩn mới. Điều này đòi hỏi khả năng liên tục phát triển lợi thế hoặc cạnh tranh của doanh nghiệp để thúc đẩy tăng trưởng.
Ví dụ: Tesla dùng công nghệ pin làm thay đổi toàn bộ ngành ô tô điện.
Cách tiếp cận mạo hiểm (The adventurer Approach)
- Áp dụng khi: Doanh nghiệp muốn mở rộng mạnh mẽ sang các thị trường hoặc lĩnh vực hoàn toàn mới một cách chủ động.
- Hành động: Điều này đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về lợi thế cạnh tranh hiện có của doanh nghiệp và đặt cược có chiến lược vào các ứng dụng mới của lợi thế đó để thành công ở các thị trường hoàn toàn mới.
Ví dụ: Amazon tận dụng năng lực hạ tầng công nghệ để phát triển AWS (Amazon Web Services).
Biến Đổi Mới Thành Năng Lực Lõi Cùng IBP
Đổi mới mô hình kinh doanh là nền tảng của mọi chiến lược tăng trưởng bền vững.
Tuy nhiên, việc xác định cách tiếp cận phù hợp (Tái tạo, Thích nghi, Tiên phong hay Mạo hiểm) và xây dựng năng lực để phát triển, thử nghiệm, mở rộng các mô hình mới chưa bao giờ là điều dễ dàng.
Đây là lúc IBP trở thành đối tác chiến lược.
Với dịch vụ Formulate Strategy (Hoạch định chiến lược), IBP giúp lãnh đạo doanh nghiệp tái định nghĩa mô hình kinh doanh thông qua việc:
- Đánh giá sự sẵn sàng (Assess innovation readiness) của tổ chức;
- Sử dụng các phương pháp quốc tế (Doblin, Systems Thinking) với sự thấu hiểu bối cảnh Việt Nam;
- Thiết kế một lộ trình thực thi rõ ràng (Actionable Roadmap) để biến tầm nhìn đổi mới mô hình kinh doanh thành kết quả tăng trưởng thực tế.
Liên hệ IBP để nhận tư vấn chuyên sâu về chiến lược đổi mới phù hợp với doanh nghiệp của bạn ngay hôm nay!
