Chuyển dịch từ thách thức về môi trường đến đầu tư kinh tế tuần hoàn

Mỗi năm, Việt Nam phát sinh khoảng 2,9 triệu tấn chất thải nhựa, trong khi gần 75% giá trị vật liệu bị thất thoát do những hạn chế trong thu gom và tái chế (Báo cáo NPAP – 2023, World Bank – 2022). Thách thức này cho thấy nhu cầu cấp thiết phải đưa các giải pháp tuần hoàn vượt ra khỏi quy mô thử nghiệm, tiến tới những mô hình có khả năng vận hành trong thực tế và tạo ra giá trị kinh tế.

Sự chuyển dịch này chỉ thực sự khả thi khi các giải pháp tuần hoàn nhận được sự hỗ trợ từ những dòng vốn đầu tư và mạng lưới kết nối thị trường trong hệ sinh thái để chuyển hóa các ý tưởng thành mô hình kinh doanh bền vững, tạo tác động thực tế. 

Nhưng chỉ riêng một ý tưởng tốt có thể đi từ thử nghiệm đến thị trường và công nghệ thôi chưa đủ. Các nhà đổi mới còn cần nguồn vốn phù hợp ở từng giai đoạn, cùng với hỗ trợ kỹ thuật, cố vấn và kết nối thị trường. 

Sự chuyển dịch này cũng đòi hỏi thay đổi góc nhìn của cộng đồng, giới doanh nghiệp, các đối tác liên quan về chất thải nhựa: để từ những lời  “kêu gọi bảo vệ môi trường” chuyển thành “các giải pháp kinh tế – đầu tư” tạo tác động cụ thể.

Bản đồ nguồn vốn đa tầng: Khơi thông dòng chảy tài chính cho giải pháp tuần hoàn

Thông qua Chương trình Đổi mới Sáng tạo mảng Nhựa, các nhà đổi mới được hỗ trợ kết nối với những nguồn lực tài chính phù hợp ở các giai đoạn phát triển khác nhau từ tài trợ ban đầu đến các cơ hội đầu tư khi giải pháp sẵn sàng mở rộng

Ở giai đoạn ý tưởng và thử nghiệm ban đầu (giai đoạn sơ khởi đầy thách thức kỹ thuật), các khoản tài trợ không hoàn lại đóng vai trò hết sức quan trọng, giúp các dự án hoàn thiện sản phẩm mẫu. Tiêu biểu cho dòng vốn đầu tư này có thể kể đến các nguồn hỗ trợ cho phát triển, các quỹ từ những tập đoàn, tổ chức uy tín như Quỹ Coca-Cola, Quỹ Temasek, Quỹ Ikea hay Unilever. Với Chương trình Đổi mới sáng tạo mảng Nhựa của UNDP, các nhà đổi mới được nhận khoản tài trợ ban đầu lên tới 30.000 USD cho mỗi dự án, cùng các ý kiến tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật toàn diện để thí điểm ý tưởng của mình.

Khi những giải pháp kỹ thuật đã được củng cố và sẵn sàng để nhân rộng, đây là giai đoạn cần nhiều hơn sự hỗ trợ kết nối trực tiếp với các quỹ đầu tư mạo hiểm khác nhau tại Việt Nam và trong khu vực, như  Touchstone Partners, The Radical Fund, Earth VC, Wavemaker Partners… tạo động lực tài chính nâng cấp quy mô sản xuất cho các sản phẩm hoặc giải pháp mẫu.

Bên cạnh đó, các quỹ đầu tư tạo tác động xã hội như Sopoong Ventures, Patamar Capital (với nguồn lực từ hàng trăm nghìn đến hàng triệu USD) đóng vai trò đòn bẩy hiệu quả trong hỗ trợ chuẩn hóa quy trình vận hành, nâng cao khả năng thương mại hóa giải pháp cho doanh nghiệp trẻ hoặc các nhà đổi mới sáng tạo.

Sự kết hợp giữa các nguồn vốn ở những giai đoạn khác nhau có thể góp phần tháo gỡ một trong những ‘điểm nghẽn’ lớn của các dự án đổi mới sáng tạo trong kinh tế tuần hoàn vật liệu nhựa, tránh “thung lũng chết” của giai đoạn thí điểm ban đầu, vươn mình thành các doanh nghiệp có quy mô thương mại trên thị trường.

Ươm tạo và tăng tốc: Cầu nối tới dòng vốn đa tầng

Việc kết nối dòng vốn đa tầng không chỉ là bài toán tài chính. Để sẵn sàng tiếp cận vốn, các nhà đổi mới sáng tạo cần nhiều hơn sự đồng hành của các tổ chức ươm tạo, tăng tốc như Trung tâm Hỗ trợ Thanh niên Khởi nghiệp (BSSC) (nay là Trung tâm Khởi nghiệp Sáng tạo TP. Hồ Chí Minh – SIHUB) và công ty Xúc tiến đầu tư và Hỗ trợ doanh nghiệp (IBP), cùng đội ngũ các chuyên gia trong lĩnh vực liên quan, nhằm hoàn thiện giải pháp, nâng cao năng lực và chứng minh tiềm năng phát triển.

Các giai đoạn Ươm tạo và Tăng tốc của Chương trình Đổi mới sáng tạo mảng Nhựa là minh chứng rõ nét cho cách hệ sinh thái đổi mới được vun đắp. Thông qua chuỗi hoạt động cố vấn, đào tạo và kết nối đầu tư, chương trình giúp các dự án từng bước hoàn thiện cơ chế vận hành, mô hình quản lý tài chính hoặc kinh doanh để tiếp cận hiệu quả với những nguồn vốn phù hợp. 

Chương trình cũng thúc đẩy đổi mới trên 6 lĩnh vực trụ cột, bao gồm Vật liệu, Thiết kế, Mô hình kinh doanh, Công nghệ, Hệ thống dữ liệu, Công cụ tài chính tạo, mở rộng cơ hội kết nối với các nhà đầu tư, vừa tạo ra giải pháp toàn diện hơn cho thách thức ô nhiễm chất thải nhựa tại Việt Nam.

Đưa một giải pháp tuần hoàn từ ý tưởng đến thị trường không chỉ cần một khoản tài trợ. Đó là một hành trình cần nguồn vốn phù hợp, năng lực kỹ thuật, cố vấn và kết nối thị trường ở từng giai đoạn. Thông qua Chương trình Đổi mới sáng tạo mảng Nhựa, UNDP cùng các đối tác liên quan đang góp phần xây dựng những cầu nối phù hợp, để các sáng kiến giảm thiểu ô nhiễm chất thải nhựa có thêm cơ hội được thử nghiệm, hoàn thiện và từng bước mở rộng trong thực tế.

———

Về Chương trình Đổi mới sáng tạo Mảng Nhựa

Chương trình Đổi mới Sáng tạo mảng Nhựa được Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tổ chức, phối hợp cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường thông qua Mạng lưới Đối tác Hành động Quốc gia về Nhựa (NPAP Việt Nam), dưới sự hỗ trợ từ Quỹ Hòa bình và Phát triển Liên Hợp Quốc (UNPDF) trong khuôn khổ Chương trình Nghị sự 2030 và Quỹ Coca-Cola Foundation.  Chương trình được triển khai qua hai giai đoạn: Ươm tạo và Tăng tốc, dưới sự hỗ trợ kỹ thuật của Trung tâm hỗ trợ Thanh niên Khởi nghiệp (BSSC) (nay là Trung tâm Khởi nghiệp Sáng tạo TP. Hồ Chí Minh – SIHUB) và công ty Xúc tiến đầu tư và Hỗ trợ doanh nghiệp (IBP). Giai đoạn Ươm tạo từ tháng 4-6/2025 đã hỗ trợ 25 sáng kiến thông qua các hoạt động huấn luyện, cố vấn và đào tạo chuyên sâu. Kết thúc giai đoạn này, 11 đội xuất sắc được lựa chọn để tiếp tục bước vào giai đoạn Tăng tốc kéo dài 9 tháng (9/2025–6/2026) và nhận tài trợ lên đến 30.000 USD/đội. 11 dự án đổi mới, gồm NOPA Design, Viet Nam Food (VNF), Trường Đại học khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội, Evergreen Labs, Trung tâm Xây dựng và Thúc đẩy phát triển bền vững (BUS), Trung tâm Ứng phó sự cố an toàn môi trường (ESE), Công ty Tư vấn nhà lãnh đạo thế kỉ (CEL), Phú Quốc Sạch & Xanh, Đại học Kinh tế Tp. Hồ Chí Minh (UEH), MAB Việt Nam, và Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản (VIGRM), đã hoàn thiện các dự án thí điểm trong 9 tháng Tăng tốc. Trong hành trình này, các dự án đã tiếp cận khoảng 14,000 đối tác và các thành viên cộng đồng khác nhau, chung tay giúp ngăn ngừa, giảm thiểu, thu gom và/hoặc tái chế hơn 750 tấn chất thải nhựa.